Hiện tượng “thánh nhập” hay còn gọi là “giáng đồng” đang ngày càng phổ biến tại các đền, điện, phủ ở Việt Nam. Nhiều người tin rằng đây là cách thức để các vị thần linh, thánh thần giao tiếp với con người. Tuy nhiên, dưới góc nhìn của Phật giáo nguyên thủy, hiện tượng này lại được nhìn nhận hoàn toàn khác.
Hiện tượng thánh nhập là gì?
Thánh nhập hay giáng đồng là hiện tượng được mô tả khi một vị thần linh, thánh thần từ cõi vô hình nhập vào cơ thể của một người (thường gọi là đồng cốt, thanh đồng) trong trạng thái xuất thần đặc biệt. Khi hiện tượng này xảy ra, người đồng cốt thường có những biểu hiện khác thường như giọng nói thay đổi, cử chỉ, hành động khác với bình thường và thường tự xưng là các vị thần thánh.
Trong tín ngưỡng dân gian, nhiều người tin rằng thông qua hình thức này, các vị thần linh có thể phán truyền, ban phước lành, chữa bệnh, giải đáp thắc mắc và thậm chí tiên đoán tương lai cho những người đến cầu xin. Đây là một phần quan trọng trong tín ngưỡng thờ Mẫu và các hình thức tín ngưỡng dân gian khác tại Việt Nam.
Tuy nhiên, dưới góc nhìn của Phật giáo, đặc biệt là Phật giáo nguyên thủy, hiện tượng này lại được nhìn nhận một cách hoàn toàn khác và thậm chí còn có phần trái ngược.
Quan điểm của Phật giáo về hiện tượng thánh nhập
Theo giáo lý Phật giáo nguyên thủy, các vị thánh, thần ở cõi cao hơn không bao giờ muốn nhập vào thân xác con người ở cõi thấp hơn. Điều này được minh chứng qua nhiều câu chuyện liên quan đến Đức Phật Thích Ca Mâu Ni.
Có một câu chuyện nổi tiếng kể rằng sau khi Đức Phật đã giác ngộ, một cô gái xinh đẹp được cha mẹ dẫn đến với ý định gả cho Ngài. Đức Phật đã từ chối và giải thích với các môn đệ: “Thân người là ô uế, ta không bao giờ muốn đụng đến dù chỉ bằng ngón chân. Ngày xưa khi ta ngồi dưới cội bồ đề, con gái của Ma ra đến quyến rũ ta, mà những người đó thân hình như ngọc, còn không làm ta động tâm huống hồ giờ ta đã thành Phật thì những con người thế gian dưới mắt ta đầy sự ô uế.”
Một câu chuyện khác kể rằng khi Đức Phật Thích Ca chuẩn bị nhập niết bàn, Vua trời Đế Thích đã xuống hầu hạ Ngài. Đức Phật đã hỏi tại sao một vị vua cõi trời lại chịu xuống hầu hạ Ngài khi “Với người cõi trời thì những người ở cõi người bốc mùi hôi xa cả vạn dặm”. Vua trời Đế Thích đáp: “Vâng đúng như vậy, nhưng được hầu hạ một người sắp nhập niết bàn để trở thành Phật thì tôi đâu có xá gì chút mùi hôi bây giờ của ngài”.
Thượng tọa Thích Chân Quang đã khẳng định rõ quan điểm của Phật giáo: “Thần thánh không nhập vào xác phàm vì thân người là ô uế. Vậy thì ai nhập? Đó chỉ là một vong linh rất tầm thường tự xưng mình là thần thánh. Và vì là vong nên biết được chuyện này chuyện kia nên chúng ta nhầm tưởng là thần thánh”.
Giải thích khoa học về hiện tượng thánh nhập
Từ góc độ khoa học, hiện tượng thánh nhập có thể được giải thích bằng nhiều cách khác nhau. Các nhà tâm lý học cho rằng đây có thể là trạng thái tự kỷ ám thị hoặc trạng thái thôi miên tự phát. Trong trạng thái này, người đồng cốt có thể tạm thời thay đổi nhân cách và hành vi của mình, tin rằng họ đang bị một thực thể khác chiếm hữu.
Một số nghiên cứu cũng chỉ ra rằng hiện tượng này có thể liên quan đến rối loạn phân ly nhân cách, một dạng rối loạn tâm lý khi một người có thể phát triển nhiều nhân cách khác nhau và chuyển đổi giữa các nhân cách này trong những hoàn cảnh nhất định.
Ngoài ra, môi trường nghi lễ với âm nhạc, hương khói, không khí trang nghiêm cũng có thể tạo ra những tác động mạnh mẽ đến tâm lý, khiến người tham gia dễ rơi vào trạng thái xuất thần hoặc thay đổi ý thức.
Thánh nhập – niềm tin hay thực tế?
Dưới góc nhìn của Phật giáo nguyên thủy, hiện tượng thánh nhập không phải là sự giáng lâm của các vị thần thánh mà có thể là hiện tượng của các vong linh giả danh. Theo lời dạy của Đức Phật và các vị cao tăng, các vị thánh ở cõi cao không bao giờ muốn nhập vào thân xác ô uế của con người.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là phủ nhận hoàn toàn niềm tin của những người theo tín ngưỡng dân gian. Mỗi tôn giáo, tín ngưỡng đều có những quan điểm và cách thực hành riêng, đáp ứng nhu cầu tâm linh của những nhóm người khác nhau trong xã hội.
Điều quan trọng là chúng ta nên tiếp cận các hiện tượng tâm linh với thái độ cởi mở, tôn trọng nhưng đồng thời cũng cần có sự tỉnh táo và suy xét kỹ lưỡng, tránh mê tín dị đoan hoặc bị lợi dụng niềm tin.
Dù tin hay không tin vào hiện tượng thánh nhập, điều quan trọng nhất vẫn là sống một cuộc sống đạo đức, làm điều thiện và phát triển tâm linh của bản thân theo hướng tích cực.